Zwapnienia w ścięgnach i tkankach okołostawowych to jedno z najczęstszych źródeł przewlekłego bólu barku, łokcia czy pięty. Fala uderzeniowa (ESWT) należy do metod o najlepiej udokumentowanej skuteczności w tym wskazaniu – szczególnie tam, gdzie leczenie zachowawcze nie przyniosło efektu.
Czym są zwapnienia i dlaczego powstają?
Zwapnienia to złogi wapniowe odkładające się w obrębie ścięgien, więzadeł i przyczepów mięśniowych. Najczęściej dotyczą ścięgien stożka rotatorów w barku (tzw. zwapniejąca tendinopatia barku), ale pojawiają się też przy łokciu tenisisty i golfisty, ostrodze piętowej czy w więzadle rzepki. Powstają w wyniku przewlekłego przeciążenia tkanki, mikrourazów i zaburzeń jej ukrwienia, które z czasem prowadzą do odkładania kryształów wapnia w miejscu, które nie jest w stanie prawidłowo się zregenerować.
Jak fala uderzeniowa działa na złogi wapniowe?
Impuls fali uderzeniowej działa na zwapnienie mechanicznie – powoduje jego mikrofragmentację, a rozdrobnione cząstki wapnia organizm stopniowo usuwa na drodze naturalnej absorpcji i fagocytozy. Równolegle terapia pobudza mikrokrążenie w okolicy zmiany, stymuluje angiogenezę (tworzenie nowych naczyń krwionośnych) oraz zwiększa produkcję kolagenu, co wspiera regenerację uszkodzonego ścięgna. Dodatkowym efektem jest działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne, które odczuwalne bywa już po pierwszych sesjach.
W jakich zwapnieniach fala uderzeniowa sprawdza się najlepiej?
Najlepiej przebadanym wskazaniem jest zwapniejąca tendinopatia barku (calcific tendinopathy) – to jedno z częściej cytowanych w literaturze zastosowań ESWT. Terapia znajduje też zastosowanie przy:
- łokciu tenisisty i golfisty,
- ostrodze piętowej i zapaleniu rozcięgna podeszwowego,
- zwapnieniach w więzadle rzepki,
- przewlekłych stanach zapalnych ścięgien z towarzyszącym zwłóknieniem.
Skuteczność terapii – co pokazują badania?
Przeglądy systematyczne i metaanalizy potwierdzają, że fala uderzeniowa o wysokiej energii zmniejsza ból i przyspiesza resorpcję złogów wapnia, zwłaszcza u pacjentów, u których inne metody leczenia zawiodły. Różne źródła kliniczne podają zbliżone, choć nie identyczne dane – najczęściej mowa o wyraźnej poprawie u większości leczonych, z zakresami cytowanymi w publikacjach i materiałach klinik rzędu 70–85%. Warto podchodzić do tych liczb z pewną ostrożnością, ponieważ zależą od protokołu terapii, stopnia zaawansowania zmiany i metodologii konkretnego badania.
Kiedy warto rozważyć zabieg, a kiedy jeszcze poczekać?
Fala uderzeniowa najczęściej wchodzi w grę, gdy:
- leczenie zachowawcze nie przyniosło efektu – odpoczynek, fizjoterapia klasyczna czy leki przeciwzapalne nie zmniejszyły bólu,
- dolegliwości mają charakter przewlekły, a pacjent chce uniknąć interwencji chirurgicznej,
- zwapnienie potwierdzono badaniem obrazowym (USG lub RTG), a lekarz prowadzący nie widzi przeciwwskazań do terapii fizykalnej.
Terapia zwykle nie jest pierwszym krokiem w ostrej fazie bólu – lekarz lub fizjoterapeuta ocenia, czy zwapnienie jest w fazie stabilnej, czy w ostrym stanie zapalnym, co wpływa na dobór momentu i parametrów zabiegu.
Skupiona czy radialna fala uderzeniowa – która sprawdzi się przy zwapnieniach?
Przy zwapnieniach częściej rekomenduje się falę skupioną (FSWT) – jej punktowe, precyzyjnie zogniskowane działanie pozwala dotrzeć głębiej i trafić bezpośrednio w złóg wapniowy. Fala radialna (RSWT), działająca bardziej powierzchownie i na szerszym obszarze, sprawdza się lepiej przy rozlanych, powierzchownych stanach napięcia mięśniowego niż przy precyzyjnie zlokalizowanym zwapnieniu. Urządzenia łączące obie technologie w jednym systemie dają terapeucie możliwość dobrania odpowiedniego trybu do konkretnego przypadku bez zmiany sprzętu.
Przeciwwskazania do terapii falą uderzeniową
Zabieg, mimo nieinwazyjnego charakteru, ma swoje ograniczenia. Do bezwzględnych przeciwwskazań należą m.in.:
- aktywna choroba nowotworowa,
- hemofilia i inne poważne zaburzenia krzepnięcia krwi,
- niedawno przebyty zawał serca,
- ciąża,
- zakrzepica w obszarze planowanego zabiegu.
Decyzję o kwalifikacji do terapii zawsze podejmuje specjalista, oceniając indywidualną sytuację pacjenta.
Ile zabiegów jest potrzebnych?
Liczba sesji zależy od wielkości i lokalizacji zwapnienia oraz reakcji pacjenta na terapię. Część osób zgłasza wyraźną ulgę już po pierwszych 1–2 zabiegach, jednak pełny efekt – w tym widoczne zmniejszenie złogu wapniowego w badaniu obrazowym – wymaga zwykle serii kilku sesji rozłożonych w czasie. Ostateczny protokół ustala prowadzący terapeutę na podstawie kontrolnych badań i subiektywnej oceny bólu przez pacjenta.


