Dlaczego ścięgno Achillesa tak często sprawia problemy?
Ścięgno Achillesa jest największym i najsilniejszym ścięgnem w ludzkim organizmie. Łączy mięśnie łydki – mięsień brzuchaty i płaszczkowaty – z kością piętową, umożliwiając zgięcie podeszwowe stopy podczas chodzenia, biegania czy skakania.
Mimo swojej wytrzymałości jest jednocześnie jednym z najczęściej przeciążanych ścięgien w układzie ruchu. Szacuje się, że urazy ścięgna Achillesa stanowią nawet 9% wszystkich urazów sportowych i do 18% urazów biegowych.
Co ciekawe, problem ten nie dotyczy wyłącznie sportowców. Około jedna trzecia przypadków występuje u osób prowadzących siedzący tryb życia.
Najczęściej mamy do czynienia z tzw. tendinopatią ścięgna Achillesa, czyli przewlekłym przeciążeniem prowadzącym do:
- mikrouszkodzeń włókien kolagenowych
- degeneracji struktury ścięgna
- bólu podczas chodzenia, biegania lub wspinania się po schodach
- sztywności porannej w okolicy pięty
Wyróżnia się dwa główne typy tego schorzenia:
1. Tendinopatia insercyjna – w miejscu przyczepu ścięgna do kości piętowej
2. Tendinopatia środkowej części ścięgna (midportion) – zwykle 2–6 cm powyżej przyczepu.
Dlaczego leczenie bywa trudne?
Leczenie tendinopatii Achillesa jest najczęściej zachowawcze i obejmuje:
- ćwiczenia ekscentryczne mięśni łydki
- rozciąganie mięśni łydki
- modyfikację aktywności
- wkładki ortopedyczne
- farmakoterapię przeciwzapalną
- fizjoterapię.
Najlepiej udokumentowaną metodą rehabilitacji są ćwiczenia ekscentryczne mięśni łydki, które stymulują przebudowę ścięgna.
Jednak mimo wielu dostępnych metod leczenia nawet 25–29% pacjentów ostatecznie wymaga leczenia operacyjnego, gdy terapia zachowawcza nie przynosi efektów.
Właśnie dlatego w ostatnich latach dużym zainteresowaniem cieszy się terapia falą uderzeniową, która jest świetna alternatywą leczenia.
Czym jest fala uderzeniowa wykorzystywana w fizjoterapii?
Fala uderzeniowa stosowana w fizjoterapii to rodzaj impulsu akustycznego, czyli mechanicznej fali ciśnienia, która przenika do tkanek i wywołuje w nich określoną reakcję biologiczną. Nie jest to prąd ani klasyczne ultradźwięki, lecz krótki, intensywny bodziec mechaniczny.
W praktyce terapeutycznej fala uderzeniowa jest kierowana na miejsce bólu lub przeciążenia, na przykład w okolice ścięgna, przyczepu mięśniowego, powięzi czy mięśni. Jej zadaniem jest pobudzenie naturalnych procesów regeneracyjnych organizmu, poprawa ukrwienia tkanek, zmniejszenie napięcia oraz wsparcie leczenia przewlekłych dolegliwości bólowych. Najważniejsze efekty biologiczne obejmują:
- stymulację procesów regeneracyjnych
- neowaskularyzację (tworzenie nowych naczyń krwionośnych)
- redukcję przewlekłego stanu zapalnego
- działanie przeciwbólowe poprzez modulację przewodnictwa nerwowego.
Rodzaje fal uderzeniowych stosowanych w fizjoterapii
W praktyce klinicznej stosuje się trzy główne typy fal:
1. Fala radialna (RSWT)
- działanie powierzchowne
- szeroki obszar oddziaływania
- niższa energia impulsu.
2. Fala zogniskowana (FSWT)
- bardzo wysoka energia
- punktowe działanie
- możliwość penetracji głębokich struktur.
3. Fala Wide Focus
Nowocześniejsza technologia łącząca cechy obu poprzednich metod.
Technologia Wide Focus tworzy większe pole ogniskowe, co pozwala oddziaływać zarówno na tkanki powierzchowne, jak i głębokie jednocześnie.
W praktyce oznacza to:
- większy obszar terapeutyczny
- równomierne rozłożenie energii
- łatwiejsze dotarcie do zmienionych chorobowo struktur ścięgna.
Jak fala uderzeniowa działa na ścięgno Achillesa?
W przypadku tendinopatii Achillesa fala uderzeniowa wywołuje kontrolowany mikrouraz w tkance.
Brzmi to paradoksalnie, ale właśnie mikrostymulacja mechaniczna uruchamia naturalne mechanizmy naprawcze organizmu.
Najważniejsze efekty biologiczne to:
1. Stymulacja syntezy kolagenu
Oddziaływanie fali uderzeniowej prowadzi do aktywacji fibroblastów – komórek odpowiedzialnych za produkcję kolagenu. W efekcie dochodzi do zwiększonej syntezy nowych włókien kolagenowych oraz przebudowy uszkodzonej struktury ścięgna. Proces ten sprzyja poprawie właściwości biomechanicznych tkanki i wspiera jej regenerację.
2. Indukcja neowaskularyzacji
Zastosowanie fali uderzeniowej może stymulować powstawanie nowych naczyń krwionośnych w obszarze poddanym terapii. Zwiększone unaczynienie sprzyja poprawie mikrokrążenia oraz dostarczaniu tlenu i składników odżywczych do tkanek objętych procesem degeneracyjnym.
3. Mechanizmy przeciwbólowe
Działanie terapeutyczne obejmuje również modulację przewodnictwa nerwowego. Fala uderzeniowa może prowadzić do zmniejszenia wrażliwości receptorów bólowych oraz wpływać na uwalnianie endogennych substancji przeciwbólowych, takich jak endorfiny.
4. Modulacja odpowiedzi zapalnej
Terapia falą uderzeniową wpływa na procesy zapalne zachodzące w tkankach. W przypadku przewlekłych tendinopatii może przyczyniać się do ograniczenia utrzymującego się stanu zapalnego oraz wspierać inicjację procesów naprawczych.
Co mówią badania naukowe?
W wielu badaniach klinicznych analizowano skuteczność terapii falą uderzeniową w leczeniu tendinopatii Achillesa.
Systematyczny przegląd badań randomizowanych wykazał, że ESWT może skutecznie zmniejszać ból i poprawiać funkcję ścięgna Achillesa.
Najlepsze efekty obserwuje się, gdy terapia falą uderzeniową jest łączona z ćwiczeniami ekscentrycznymi i rozciąganiem mięśni łydki.
W badaniach klinicznych:
- pacjenci leczeni ESWT + ćwiczenia osiągali lepsze wyniki niż osoby wykonujące same ćwiczenia
- poprawa obejmowała zarówno redukcję bólu (VAS), jak i funkcję ścięgna (VISA-A).
Dlaczego technologia Wide Focus może być szczególnie przydatna?
W przypadku ścięgna Achillesa zmiany degeneracyjne często obejmują większy obszar tkanki, a nie pojedynczy punkt.
Technologia Wide Focus umożliwia:
- oddziaływanie na większą objętość ścięgna
- jednoczesne działanie na tkanki powierzchowne i głębokie
- bardziej równomierne rozłożenie energii terapeutycznej.
Dzięki temu terapia może być:
- bardziej komfortowa dla pacjenta
- łatwiejsza w aplikacji klinicznej
- potencjalnie skuteczniejsza w rozległych zmianach przeciążeniowych.
Podsumowanie
Tendinopatia ścięgna Achillesa jest jednym z najczęstszych problemów przeciążeniowych układu ruchu.
Nowoczesne metody fizjoterapii, takie jak terapia falą uderzeniową, mogą znacząco wspierać proces leczenia poprzez stymulację regeneracji tkanek, poprawę ukrwienia oraz redukcję bólu.
Szczególnie interesującym kierunkiem rozwoju tej technologii jest fala uderzeniowa Wide Focus, która łączy zalety fal radialnych i zogniskowanych, umożliwiając skuteczne oddziaływanie na większy obszar uszkodzonego ścięgna.
Współczesne badania wskazują, że najlepsze efekty terapeutyczne uzyskuje się poprzez połączenie terapii falą uderzeniową z odpowiednio dobranym programem ćwiczeń ekscentrycznych i rozciągających.
Źródła
- Feeney KM. The Effectiveness of Extracorporeal Shockwave Therapy for Midportion Achilles Tendinopathy: A Systematic Review (2022).
Feeney 2022
- Abdelkader NA et al. Extracorporeal Shockwave Therapy for Noninsertional Achilles Tendinopathy (Foot & Ankle International, 2021).
Abdelkader et al. 2021