Czym jest łokieć tenisisty?
Łokieć tenisisty, czyli boczna tendinopatia nadkłykcia kości ramiennej (lateral epicondylitis), jest jednym z najczęstszych schorzeń przeciążeniowych kończyny górnej. Mimo swojej nazwy problem ten nie dotyczy wyłącznie sportowców. W praktyce klinicznej często występuje u osób wykonujących powtarzalne ruchy ręką, takich jak pracownicy fizyczni, mechanicy, fryzjerzy czy osoby pracujące przy komputerze.
Współczesne badania wskazują, że schorzenie to ma charakter przede wszystkim degeneracyjnej tendinopatii, a nie klasycznego stanu zapalnego. Istotą choroby jest przeciążenie oraz mikrouszkodzenia przyczepu prostowników nadgarstka, prowadzące do zaburzenia struktury włókien kolagenowych.
Do najczęstszych objawów należą:
- ból po zewnętrznej stronie łokcia,
- zmniejszenie siły chwytu,
- trudności w wykonywaniu codziennych czynności, takich jak podnoszenie przedmiotów, otwieranie słoików czy praca ręką.
Szacuje się, że problem ten dotyczy około 1–3% populacji, najczęściej osób między 30. a 64. rokiem życia.
W większości przypadków leczenie ma charakter zachowawczy i obejmuje między innymi:
- fizjoterapię,
- ćwiczenia ekscentryczne,
- terapię manualną,
- zabiegi fizykalne,
- iniekcje,
- taping lub stabilizację stawu.
Jedną z metod coraz częściej stosowanych w rehabilitacji jest terapia falą uderzeniową.
Fala uderzeniowa – jak działa i kiedy się ją stosuje?
Fala uderzeniowa jest falą akustyczną, czyli szczególnym rodzajem fali mechanicznej podobnej do dźwięku, która przenosi energię przez tkanki organizmu. Jej charakterystyczną cechą jest bardzo gwałtowny wzrost ciśnienia w krótkim czasie, dzięki czemu w pojedynczym impulsie przekazywana jest duża ilość energii.
W medycynie fale uderzeniowe generowane są przez specjalistyczne urządzenia i kierowane do określonego obszaru ciała za pomocą aplikatora. Impuls mechaniczny przenika przez skórę i tkanki miękkie, oddziałując na struktury układu mięśniowo-szkieletowego, takie jak mięśnie, ścięgna czy przyczepy ścięgniste.
W przeciwieństwie do ultradźwięków, które przekazują energię w sposób bardziej ciągły i o mniejszej intensywności, fala uderzeniowa dostarcza wysoką dawkę energii w bardzo krótkim impulsie. Dzięki temu może wywoływać w tkankach kontrolowaną stymulację mechaniczną, inicjując procesy regeneracyjne oraz poprawiając lokalne ukrwienie.
Terapia ta znajduje zastosowanie w leczeniu wielu przewlekłych schorzeń układu ruchu, szczególnie w przypadku zmian przeciążeniowych i tendinopatii.
Reakcje biologiczne wywoływane przez falę uderzeniową
Działanie terapeutyczne fali uderzeniowej nie ogranicza się jedynie do zmniejszenia bólu. Impulsy mechaniczne wywołują w tkankach szereg reakcji biologicznych wspierających proces regeneracji.
Jednym z kluczowych mechanizmów jest mechanotransdukcja, czyli proces przekształcania bodźców mechanicznych w sygnały biologiczne w komórkach. Pobudzenie to aktywuje różne szlaki sygnałowe odpowiedzialne za naprawę i przebudowę tkanek.
Badania wskazują, że terapia falą uderzeniową może prowadzić między innymi do:
- zwiększenia produkcji czynników wzrostu, takich jak VEGF i IGF-1, które wspierają procesy regeneracyjne,
- pobudzenia aktywności fibroblastów odpowiedzialnych za produkcję kolagenu,
- stymulacji powstawania nowych naczyń krwionośnych (neowaskularyzacji),
- aktywacji komórek macierzystych w obrębie uszkodzonych tkanek,
- modulacji przewlekłych procesów zapalnych.
Dzięki tym mechanizmom fala uderzeniowa może wspierać odbudowę uszkodzonych włókien kolagenowych oraz poprawiać metabolizm tkanek.
Metoda ta znajduje zastosowanie w leczeniu wielu schorzeń, takich jak:
- łokieć tenisisty,
- ostroga piętowa,
- tendinopatia ścięgna Achillesa,
- zespoły przeciążeniowe mięśni i ścięgien.
Co mówią badania naukowe o skuteczności fali uderzeniowej?
Skuteczność terapii falą uderzeniową w leczeniu łokcia tenisisty była przedmiotem licznych badań klinicznych.
W meta-analizie obejmującej 9 randomizowanych badań klinicznych z udziałem 715 pacjentów oceniano wpływ terapii ESWT na ból i funkcję kończyny górnej.
Wyniki wskazują, że:
Redukcja bólu
Terapia falą uderzeniową nie zawsze wykazywała istotną statystycznie redukcję średniego poziomu bólu w krótkim okresie obserwacji, jednak większy odsetek pacjentów osiągał klinicznie istotne zmniejszenie dolegliwości bólowych.
Poprawa funkcji
W wielu badaniach obserwowano poprawę funkcji kończyny górnej, w tym:
- zwiększenie siły chwytu,
- poprawę sprawności ręki,
- większą zdolność wykonywania codziennych czynności.
Bezpieczeństwo terapii
Terapia falą uderzeniową uznawana jest za metodę bezpieczną. Działania niepożądane mają zazwyczaj charakter łagodny i przejściowy. Najczęściej obserwuje się:
- zaczerwienienie skóry,
- niewielką bolesność po zabiegu,
- drobne wybroczyny.
Rodzaje fal uderzeniowych stosowanych w fizjoterapii
W praktyce klinicznej stosuje się kilka typów fal uderzeniowych różniących się sposobem generowania energii oraz charakterystyką oddziaływania na tkanki.
Fala radialna (RSWT)
W przypadku fali radialnej energia rozprasza się promieniście od miejsca aplikacji. Oddziaływanie terapeutyczne dotyczy głównie struktur powierzchownych, jednak metoda ta pozwala objąć stosunkowo duży obszar tkanek.
Fala zogniskowana (FSWT)
W technologii fali zogniskowanej energia koncentruje się w określonym punkcie wewnątrz tkanek. Dzięki temu możliwe jest uzyskanie wysokiej intensywności oddziaływania oraz dotarcie do głębiej położonych struktur.
Technologia Wide Focus
Technologia Wide Focus stanowi próbę połączenia zalet obu powyższych rozwiązań. Energia nie jest skupiona w jednym punkcie, lecz rozprowadzana w szerszym ognisku terapeutycznym, obejmującym większą objętość tkanek.
Takie rozwiązanie może umożliwiać jednoczesne oddziaływanie na struktury powierzchowne i głębiej położone.
Wide Focus – nowa koncepcja terapii falą uderzeniową
Klasyczne systemy fal uderzeniowych charakteryzują się stosunkowo niewielkim polem ogniskowym, przez co energia terapeutyczna koncentruje się głównie w jednym punkcie.
Technologia Wide Focus tworzy natomiast rozszerzone pole działania, które:
- obejmuje większą objętość tkanek,
- umożliwia jednoczesne oddziaływanie na różne warstwy struktur biologicznych,
- zmniejsza ryzyko pominięcia właściwego obszaru patologii.
W praktyce klinicznej może to oznaczać skuteczniejsze oddziaływanie w przypadku rozległych zmian przeciążeniowych oraz większy komfort terapii dla pacjenta.
Czy fala uderzeniowa jest najlepszą metodą leczenia?
Nie istnieje jedna metoda terapeutyczna, która byłaby optymalna dla wszystkich pacjentów. Badania kliniczne wskazują, że zarówno fala uderzeniowa, jak i inne metody fizykalne, takie jak laser wysokoenergetyczny, mogą przynosić poprawę funkcji oraz zmniejszenie dolegliwości bólowych.
Najlepsze efekty terapeutyczne obserwuje się zazwyczaj wtedy, gdy terapia fizykalna jest połączona z odpowiednio dobranym programem rehabilitacji, obejmującym ćwiczenia wzmacniające i ekscentryczne.
Podsumowanie
Terapia falą uderzeniową jest jedną z najczęściej stosowanych nowoczesnych metod wspomagających leczenie przewlekłych tendinopatii, w tym łokcia tenisisty.
Dostępne badania wskazują, że może ona:
- poprawiać funkcję kończyny górnej,
- zwiększać siłę chwytu,
- zmniejszać dolegliwości bólowe u części pacjentów.
Nowe technologie, takie jak Wide Focus, mają na celu zwiększenie skuteczności terapii poprzez:
- objęcie większego obszaru tkanek,
- bardziej równomierne dostarczanie energii,
- oddziaływanie na różne warstwy struktur biologicznych.
Dzięki temu fala uderzeniowa pozostaje jedną z najbardziej obiecujących metod wspierających regenerację układu mięśniowo-szkieletowego i stanowi ważny element nowoczesnej fizjoterapii.
Piśmiennictwo
Zheng C., Zeng D., Chen J. i wsp.
Effectiveness of extracorporeal shock wave therapy in patients with tennis elbow: a meta-analysis of randomized controlled trials.
Medicine. 2020;99(30):e21189.
Sen S.B., Kosehasanogullari M., Okur Yilmaz N., Kocyigit B.F.
Comparative analysis of the therapeutic effects of extracorporeal shock wave therapy and high-intensity laser therapy in lateral epicondylitis: a randomised clinical trial.
Rheumatology International. 2024;44:593–602.